Phù Du
Đây, huyền sử áo trắng của nhà thơ Phù Du (hiện sống ở Việt-nam -- không phải Phù Du trùng tên ở hải ngoại) qua bài Án 10, trích từ thi phẩm Bước Nhảy Chập Chùng:
Cô y tá có nụ cười xinh
Đôi mắt ḍ hỏi
Mà mũi kim chích th́ đau
Ê ẩm mông
Tôi nh́n ra
Bên trong áo choàng trắng
Nụ cười xinh
Giấu kín huyền sử
Hai trái đào.
Màu trắng ở đây là màu trắng bệnh viện. Màu trắng là của Sinh. Màu đen là của Tử. Theo ư thơ của thi nhân là thế.
Thi nhân nằm nhiều ngày ở bệnh viện chờ giải phẫu. Ch́m ngập trong màu trắng và màu đen, giữa cơn vật lộn của Sinh và Tử.
Khi mũi kim chích vào biết đau là lúc cơi Sinh đă thắng. Cho nên mới nh́n ra nụ cười xinh, áo choàng trắng, và nh́n sâu hơn nữa là hai trái đào giấu kín. Giấu kín thế mà vẫn thấy được mới tài! Mà thấy như thế th́ chẳng phải là thấy bằng mắt mà thấy bằng tâm. Miễn bàn, miễn bàn!
Chẳng hiểu đầu xuân được rời bệnh viện về đến nhà có c̣n mang theo huyền sử hai trái đào nào trong tâm tưởng không. Chỉ nghe một lời vĩnh biệt buồn vời vợi trong bài Án 14:
Những hoa mai mùa xuân
Vàng khắp các nẻo phố
Riêng em
Một hoa cúc trắng
Nở giữa ḷng tôi
Mùa thu xa vĩnh biệt.
Trên đường về, nhớ màu áo choàng trắng ấp ủ huyền sử. Không c̣n lư do gặp lại. Vĩnh biệt. Chẳng lẽ cái đẹp chỉ đến trong thoáng chốc, giữa cơn đau? Rồi sẽ phai đi những sắc màu trong ḍng đời phăng chảy. Chỉ có màu trắng là c̣n ở lại lâu dài.
Và màu trăng. Thứ màu huyền ảo, xa vợi, cũng lung linh trong tâm khảm những thi nhân hơn bất cứ màu sắc nào khác:
Phố rộng mùa xuân xanh vàng đỏ trắng
Xác pháo ven lề
Chân người qua lại nhộn nhịp
Cười nói cười nói
Con chim lẻ loi đậu trên giây điện
B́nh thản ngó xuống
Hí trường sặc sỡ hữu t́nh
Bầu trời xanh thẫm bên trên
Áng mây cuộn dưới trăng mồng tám
Êm đềm tan
Ồ, ai biết?
Nỗi cô đơn trần thế
Nhà thơ cùng đau với trăng
Chất ngọt vàng.
Vậy mà vẫn phải trải dài mười mấy công-án nữa, đóng mở mở đóng với nỗi ngầy ngật của trắng-đen, sinh-tử, cho đến bài cuối cùng, Án 42, mới thật là bềnh bồng phiêu hốt:
Đi vào đêm sâu thẳm
Mịt mùng dặm lữ có tiếng reo
Chạm nhẹ trong tim
Mơ màng suối tóc đổ dài xuống trên ngh́n trùng bụi đỏ
Phất phơ hàng liễu thắm
Lộ ánh trăng non
Giữa vầng mây bềnh bồng
Tịch nhiên lay động
Lối đi nhỏ trong vườn
Gót chân dẵm
Điệu trường ca của dế
Mở vào đêm sâu thẳm
Cánh cửa hé chờ
Có ngần đốm sao rung
Trên cung đàn vi diệu
Rơi vào đêm sâu thẳm
Rung động khói sương
Đầu ghềnh cuối băi
Chim tung cánh theo đàn
Lướt thướt bay giữa mùa về tổ
Trăng non
Ồ, trăng non
Mọc bên trên bầu trời ảo hóa
Sương sa chậm
Đọng trên bờ mi khép
Hơi thở dài
Đậu lại bên kia thiên thu.
Nhà thơ Phù Du không phải chỉ làm thơ theo vần điệu tự do như trên. Ông có những bài thất ngôn và lục bát rất tuyệt.
...
(Đang viết tới đây th́ trời đang mưa)
Ngoài kia trời đang mưa. Muốn tiếp tục với vài bài thơ của Phù Du, nhưng khoan cái đă; hăy đọc bài Ướt Mi của Trịnh Công Sơn. Nghe nói nhạc phẩm này được tạm coi là nhạc phẩm đầu tay của ông (v́ trước Ướt Mi, hăy c̣n nhiều bài khác, nhưng có lẽ không được người ta biết đến nhiều như bài này). Trời mưa bên ngoài cửa sổ bàn viết. Ngồi đây với chung trà nóng, đọc thơ, thú vị lắm.
Ngoài hiên mưa rơi rơi
Ḷng ai như chơi vơi
Người ơi nước măt hoen mi rồi
Đừng khóc trong đêm mưa
Đừng than trong câu ca
Buồn ơi trong đêm thâu
Ôm ấp giùm ta nhé
Người em thương mưa ngâu
Hay khóc sầu nhân thế
T́nh ta đêm về
Có ấm từng cơn mưa em chưa?
Mưa lạnh lùng rơi rớt giữa đêm về nghe năo nề
Mưa kéo dài lê thê
Những đêm khuya lạnh ướt mi
Ai c̣n nh́n mưa măi rớt bên sông thêm lạnh lùng
Ai c̣n buồn khi lá rớt rơi trong một cuối đông.
Ngoài hiên mưa rơi rơi
Buồn dâng lên đôi môi
Buồn đau hoen ướt mi ai rồi
Buồn đi trong đêm khuya
Buồn rơi theo đêm mưa
C̣n mưa trong đêm nay
Ḷng em buồn biết mấy
Trời sao chưa thôi mưa
Để mắt người em ấy
Từ nay thôi mờ
Nước mắt buồn mi em ngây thơ...
Điệu nhạc và lời thơ quyện lấy nhau, rơi theo tiếng mưa. Rả rích. Thánh thót. Chầm chậm, buồn buồn. Nỗi buồn tưởng chừng nhẹ tợ tiếng mưa, mà sao tha thiết lê thê, làm ḷng ḿnh chùng xuống, muốn khóc theo.
Tới đây bỗng muốn ngưng ngang để ôm đàn mà ca, nhưng không lẽ đang đọc thơ Phù Du mà lại nhảy qua nhạc Trịnh! Thôi th́ đàn ca bằng tiếng thơ của Phù du qua bài Đêm Dậy Chợt Nghe Đàn. Bài này đă được phổ nhạc, nghe tuyệt lắm v́ chính lời thơ vốn đă tuyệt rồi. Nơi đây, bạn sẽ thấy rằng tiếng đàn cũng rơi như là mưa rơi trong bản Ướt Mi.
Thử tưởng tượng một người hàng xóm nào đó đánh đàn nửa khuya. Tiếng đàn đi vào giấc ngủ của ḿnh. Hoặc tưởng tượng rằng tiếng đàn ấy ở trong giấc mơ của ḿnh, lay động tâm thức ḿnh. Đánh thức ḿnh dậy. Ḿnh vẫn nằm im trong chăn, im lặng, lắng nghe:
Đàn ai tiếng lạnh lùng rơi
Rơi sương xuống cỏ, rơi đời xuống vai
Rơi em xuống cuộc t́nh dài
Rơi tôi vào cơi gió bay điên cuồng
Đàn ai tiếng tịch liêu buông
Buông âm xuống nhịp, buông buồn xuống tim
Buông tôi xuống đáy im ĺm
Đóa hoa đêm nở bên thềm phù hoa
Đàn ai tiếng năo nùng sa
Sa em vào băo phong ba dậy rồi
Rồi sa tôi, lại sa tôi
Sa tôi xuống cuối ṿm trời lao đao
Đàn ai tiếng nhọn như dao
Đâm qua tôi ở nơi nào không hay
Đâm em qua cuộc t́nh này
Đâm con tim nhỏ loay hoay nụ cười
Đàn ai hay tiếng đàn tôi
Mà vang đến tận cơi người vô tri
Mà kêu tiếng mộng thầm th́
Nửa chừng đêm dậy ầm ́ nghe rơi.
Đàn ai mà tiếng ngậm ngùi
Mà như xé rách đất trời hoang vu
Đàn ai vang cả thiên thu
Ngh́n sau thức dậy, ngh́n xưa dội về
Đàn ai động nhẹ cơn mê
Rụng sầu tôi giữa trời khuya bàng hoàng
Đàn ai như thở như than
Nửa chừng đêm dậy tan hoang nỗi sầu
Đàn ai như giọng kinh cầu
Ru tôi vào cơi nhiệm mầu vô ngôn
Đàn ai như nhớ như thương
T́nh xưa quạnh quẽ ngỡ chừng c̣n đây
Đàn ai rung bóng đêm dài
Giấc mơ c̣n với cơn say mịt mùng
Đàn ai lạnh cả hư không
Ồ tôi và cơi phong trần một mai.
Hơi thơ lục bát mà đi theo lối của Phù Du trong bài này th́ chẳng chê vào đâu được. Bài thơ (hay tiếng đàn) không những đánh thức ḿnh ra khỏi giấc ngủ, mà c̣n chạm đến bao kỷ niệm xưa cũ, khơi dậy những bóng h́nh, những suy tưởng chôn sâu trong tiềm thức. Những niềm đau cũ tưởng chừng đă vĩnh viễn đi vào quên lăng, nay nương theo tiếng đàn nửa khuya hàng hàng lớp lớp sống dậy. Vào giấc nửa khuya ấy, ḷng ḿnh thật lắng đọng, không chộn rộn và hời hợt như ban ngày giao tiếp với chợ đời. Lúc đó ḿnh cũng vô cùng nhạy cảm. Dù là tiếng đàn bên ngoài vang đến, hay tiếng đàn từ tiềm thức vọng lại, cũng có thể lay động vào chốn sâu thẳm nhất của tự tâm, mở bừng những cảm quan nhạy bén của ḿnh trước cái vô tận của thời gian và không gian:
Đàn ai vang cả thiên thu
Ngh́n sau thức dậy, ngh́n xưa dội về
Một lần trong đời nghe được tiếng đàn như thế cũng tạm gọi là đủ. Mà một lần trong đời, đọc được một bài thơ hay như thế th́ con kêu ca than văn ǵ nữa. Hạnh phúc quá rồi c̣n ǵ!